وتووێژی حه‌فته‌نامه‌ی مێدیا له‌گه‌ڵ هونه‌رمه‌ند «مه‌زهه‌ر خـــالقی»

خالقی: بمانەوێ و نەمانەوێت ئێمە كەسی سیاسین
زیاتر لەنیو سەدەیە كۆشش دەكات و یەكێكە لەنێودارترین ئەستێرەكانی هونەری گۆرانی و موزیكی كوردی، مەزهەری خالقی كە لە دوای هاتنە سەركاری كۆماری ئیسلامی ئێران لەساڵی 1979 ئاوارەی ئەوروپا بوو،چەند ساڵێكە لە باشووری كوردستان نیشتەجێیە، خەریكی تۆماركردن و نووسینەوەی كەلەپووری زارەكی كوردییە، كەسێكی شارەزای موزیكی جیهانە، بەڵام پەیوەستە بە رەسەنایەتی هونەری كوردییەوە، بۆیەش رەخنەی زۆرە لەو ناڕەسەنایەتییەی ئێستا هەیە.

 

دەشتی سەباح
رووداو – هەولێر
رووداو: مەبەستت لە دامەزراندنی ئینیستتیوتی كەلەپووری كوردی چ بوو؟

خالقی: لەدەستپێكی كاری هونەریمدا كە تەمەنم 12 ساڵان بوو كاتێك لە رادیۆ بەرنامەی موزیك و گۆرانیم هەبوو، هەر لەو كاتەوە هەستمكرد بەرنامە و كاری موزیكی كوردی لەنێو موزیكی ناوچەییدا دەتوێتەوە. هەمیشە ئارەزووی ئەوەم هەبوو رۆژێك كار لەسەر ئەو كولتوورەمان بكەم كە بەبەڵگەوە نەك بە بە دەمارگیرییەوە دەڵێم، كولتوری ئێمە هیچی كەمتر نییە لە كولتوری عەرەب و تورك و فارس. لە ئەوروپا تێگەیشتم بەڕاستی جیاوازی من جیاوازییەكی كولتورییە، لەبەر ئەوەش گەیشتووەتە ئەوەی چەك هەڵگرین و بەشەڕ داوای مافی خۆمان بكەین، ئەوان بە ئاشتی قبوڵی ناكەن. ئارەزووم بوو بتوانم ئەو ئەزموون  و زانیارییانەی كە لەژیاندا بەدەستم هێناون، بۆ بووژاندنەوەی فەرهەنگ و كەلەپووری نەتەوەكەمان بیخەمەگەڕ . دوای رووخانی رژێمی سەدام، هیچ بەهانەیەكمان بۆ نەمایەوە، بۆیە بڕیارمدا لەبارەی كەڵچەرەوە كار بكەم، هیچ شتێكیش لەو وڵاتە لەوە گرنگتر نییە كە كاری بۆ بكەم. ئەوەی دەتوانم بەدەستی بێنم بینووسینەوە و تۆماری بكەین، ئەوە تەنها شتێكە كە ئێمە وەك ئەنیستتیوت كاری لەسەر دەكەین.رووداو: كارە دیارەكانی ئەنستیتۆت چییە كە پێی هەڵسابی؟

خالقی: ئێمە 500 ساڵە لەشەڕی چاڵدێرانەوە كە كوردستان پارچەكرا تاوەكو ئێستا لێمان قەدەخكراوە كەڵچەری خۆمان بنووسینەوەو پراكتیزەی بكەین. بۆیە ناتوانی بە چەند ساڵێك كەڵچەرێكی دەوڵەمەند بنووسیەوە. كاری ئێمە كوردستانییە، تەنیا كاری یەك پارچەی كوردستان نییە. لەزۆر شوێن بنكەمان هەیە، خەریكین كەلەپووری زارەكی گەلەكەمان دەنووسینەوە. هەزاران میلۆدیمان كۆكردووەتەوە و كردوومانەتە نۆتە و لەكتێبەكاندا بڵاومانكردووەتەوە.

رووداو: كێ هونەرمەندە؟

خالقی: میدیا  و كۆمەڵگەی ئێمە كێشەیەكیان هەیە لە بەكارهێنانی دەستەواژەكاندا. یەكێك كە لە شانۆدا كاردەكات پێیدەڵێن شانۆگەر، یان ئەكتەر، گۆرانی دەڵێت، پێیدەڵێن گۆرانیبێژ، بەڵام كە وردە وردە دەگاتە لووتكە  و داهێنان دەكات پێیدەڵێن هونەرمەند. بەداخەوە تەنیا لای ئێمە ئاوایە، لەدەرەوە وانییە. دەبێ لەبەكارهێنانی واژەكاندا زۆر وریا بین، كە تێكەڵمان كرد ترش و شیرین بەیەكەوە دەكوڵێن و، دەبێتە شتێك كەس ناتوانێ بیخوات.

رووداو: لەساڵانی 1981 – 1982 كاری هونەریت لەگەڵ موزیسیانی كورد موجتەبا میرزادە كردووە، ئایا میرزادە چ ئیزافەیەكی هەبووە بۆ سەر هونەری خالقی؟
خالقی: موجتەبای میرزادە بە بلیمەتێكی هەڵكەوتووی موزیكی كوردی دادەنێم. كە چوومە رادیۆی كرماشان ئەو سەرۆكی موزیكی رادیۆكەبوو. تاوەكو كودەتای 1979 لەگەڵ ئەو كارم كرد، دوای كودەتاش من نەمتوانی لەئێران بمێنمەوە، بەڵام دەمویست یادگارییەك بۆ جەماوەرەكەم بەجێبهێڵم ئینجا بێمە دەرەوە، ستۆدیۆیەكم بەكرێ گرت و داوام لە موجتەبا كرد كۆمەڵێك گۆرانیم بۆ جێبەجێبكات  و بیخەمە سەر كاسێت، كارێكی زۆر رێكوپێكی بۆ كردم لەكاتێكدا تۆماركردنی گۆرانی قەدەخە بوو.لەوكاتدا من هێز و توانای موجتەبام بۆ دەركەوت. بەڕاستی موجتەبای میرزادە، حەسەن زیرەكی دروستكرد، چونكە حەسەن زیرەك دوای گۆرانیەكانی بەغدا هیچی نەمابوو، موجتەبا حەسەن زیرەكی دووبارە زیندوو كردەوە.رووداو: زۆرجار نیگەرانی خۆت راگەیاندووە سەبارەت بەو تێكەڵی و پێكەڵییەی لەهونەری گۆرانی  و موزیكی كوردی دا هەیە. پێتوایە رێگەیەك هەیە بۆ نەهێشتنی ئەوەو گەیشتنە هونەرە راستەقینەكە؟

خالقی: راستییەكەی خەڵك  و تەنانەت كاربەدەستانیش نازانن كاریگەری موزیك تا چ رادەیەكە لەسەر ئەخلاقی كۆمەڵایەتی و رووحیەتی كۆمەڵگە، بەداخەوە كە ئەوەش هەبێ بە هەڵە بەڕێوەی دەبەن، ئەوكاتیش زیانەكەی دەگەڕێتەوە نێو كۆمەڵگە و خێزان و ئەوكاتیش گەندەڵی رۆحی و ئەخلاقی و بێ بنەمایی لەنێو خەڵكدا دروستدەبێت. لە باشووری كوردستان و لەبەشەكانی دیكەش ئەو گۆرانیانەی خوێندمان باشترین شیعری ئەدەبی، عیرفانی و شۆڕشگێڕی بوون. دەیان رادیۆ و تەلەڤزیۆنی سەتەلایتمان هەن، هەموو ئەمانە پڕ بكەی لەو موزیكە بەهەڵە هاتووە، ئەو وەختە كۆمەڵگە لەوە رادێت، كە كۆمەڵگەش راهات ئەخلاقی دەگۆڕێت و هەستە جوانە كوردییەكەی كەمدەبێتەوە. رەخنەی من لەسیستمی خۆمانە، كە ئەو سیستمە شوێنێكی دانەناوە دوو كۆرسی موزیكی رەسەن و مەقامی كوردی تێدا بخوێنرێت وكار لەسەر چوارینە كوردییەكان بكات. ئەوە ئەركی حكومەت و وەزارەتی رۆشنبیرییە ئەگەر نەیكات، دوارۆژ لێپرسینەوە هەیە.رووداو : چۆن دەتوانرێ ئەو رەسەنایەتییە بپارێزرێ؟خالقی: ئێمە ئێستا لەگەڵ دونیای ئازادا ئیش دەكەین، لەبەرئەوە ناتوانی رێ لە حەزی وە بگری كە كەسێك حەز لە چ گۆرانییەك دەكات و چ میلۆدی و موزیكێك بەكاردەهێنێت و تەلەڤزیۆنێك كە موڵكی كۆمپانیایەكە چی بڵاودەكاتەوە، بەڵام هەندێك پێوەر و ستاندارت هەن دەبێ لەبەر چاو بگرین، هەروەها ئێمە نەگەیشتووینەتە ئەو رادەیە كە پشتیوانی موزیك و هونەری نا كوردی بكەین .رووداو: ئێستا ستایلێك لەكلیپی كوردی دا دروست بووە هەندێك پێیانوایە پێویستە و بەپێچەوانەشەوە زۆر كەس پێیوایە ئەوە شێواندنە، رای ئێوە چییە؟

خالقی: جارێ زووە ئەوە ناوبنێین كلیپی كوردی یان سینەمای كوردی، ئاسان نییە ستایلی خۆمان وەربگرین. ئێمە دەبێ كار بكەین بۆ دروستكردنی ستایلێكی كوردی، بەڵام ئەوەش بەهەموو كەسێك ناكرێت. زۆر پێی نارەحەت دەبم كە لە تەلەڤزیۆنە كوردییەكاندا دەبینم 4 گۆرانیبێژی رەسەنی كوردی لەفلان شوێنەوە دەهێنن لاوكێك، حەیرانێك، بەستەیەك بڵێت بە دیكۆرەیشنێكی فەرش و گۆزە و كەرەستەی كوردی، بەڕاستی مرۆڤ بێزی لەوە دەبێتەوە، دروستكردنی فەزایەكی كولتوری كوردی بەو شێوەیە نییە، ئەمڕۆ بۆ هەر شتێك دەبێ ستایل و دیزانی خۆت هەبێت، ستایلی كوردی بە پێكەوەنووساندنی گۆزە و دێزە و فەرشی سوور و زەرد و سپی دروست نابێت، بەڵكو ئەمە مومارەسەی دەوێت، ئەوە كەسانێكی هونەرمەند و شارەزای دەوێ كە جیاوازی لە نێوان ستایلی عەرەبی و توركی و ئەوروپیدا بكەن و شتێكی تازە دروست بكات. ئێمە هێشتا نەگەیشتووینەتە ئەو رادەیە، من لەوبڕوایەدانیم ستایلی كوردی دروست بووبێت، بەڵام خۆشحاڵم كە خەریكە كۆمەڵێك ستایلی كوردی كاریان لەسەر دەكرێ.رووداو: ئەی رەخنەت چییە لەو كلیپە كوردیانەی كە ئێستا دەردەكەون؟

خالقی: لەئاستێكی زۆر نزمدان. بەڕاستیش پێویستە تەلەڤزیۆنەكان جیاوازی لەنێوان كلیپ و فیلمێكی دۆكیومێنتاریدا بكەن، كامیرامانێك كە بۆ كاری فیلمی دۆكیومێنتاری كار دەكات هەمان كامیرامان دەچێ كامێرامانی كلیپیش دەكات. رەخنەم لەوە هەیە كە خەرجییەكی زۆر و كارێكی خراپ دەكەن. زیاتر خەفەت لەوە دەخۆم كە ئەمە سەتەلایتە و لەهەموو جیهاندا دەردەكەوێ و ئەو كوردانەی شارەزان نائومێد دەبن لەوەی كە كلیپی وا نیشاندەدرێن.
رووداو: لەسەردەمی شادا بەهۆی كۆمۆنیست بوونەوە 15 رۆژ زیندانی كرای، لەكاتی ئازادكردنیشتدا سوێندیاندای كە كاری سیاسی نەكەی، بەپێی ئەوەی زاوای ئیبراهیم ئەحمەد و نزیكی لە مام جەلالەوە ئێستا پەیوەندی سیاسیت هەیە؟
خالقی: لەبەر ئەوەی دەوڵەتمان نییە بمانەوێ و نەمانەوێت ئێمە كەسی سیاسین و دەبێ كاری سیاسی بكەین بۆ ئەوەی میللەتەكەمان رزگار بكەین. ئەوكات بەهۆی بنەماڵەكەمانەوە و نێوبانگی خۆم منیان زوو ئازاد كرد. بەڕاستی بڕیارمدا كە خۆم بە هیچ گرووپ و دەستە و حیزب و ئایدیۆلۆژیایەكەوە نەبەستمەوە.

رووداو:لە كابینەی شەشەمدا داوایان لێنەكردی پۆستێكی حكومی وەربگری؟

خالقی: كە ساڵی 2003 هاتمەوە هەر پۆستێكم داوابكردایە دەیاندامێ، ئەوان گوتیان، بەڵام من بەهیچ شێوەیەك قبوڵم نەكردووە، ئەوانیش نەیانگووتوە هەر دەبێ بیكەی. ئەو كارەی دەیكەم بە گەورەترین كار دایدەنێم و بە هیچ شتێك نایگۆڕمەوە. دواتر كە بینیمان پۆست بەخشین بووەتە خەڵات نەك بۆ ئەوەیە تۆ ئەركێك ببینیت و كارێك بكەی، من ناتوانم لەوەدا بەشداربم. پۆست بۆ رازیكردن دەدرێ بە حیزبێك. ئەگەر بمزانیبا كارێك هەیە بە پۆست دەكرێ مومكین بوو یان داوا بكەم یاخود پێم بسپێرن بیكەم . لای ئێمە بەداخەوە هەندێك وەزیر زۆر ئیشی پێناكرێ و پلانی نییە و هەندێك لەپۆستەكان رواڵەتین. گەشبینم كە لە كابینەی شەشەمدا ئەو كێشانە چارەسەر دەكرێن چونكە خەڵك ناڕەزایی خۆی راگەیاند و ئەوانیش بیستیان.

رووداو: بۆچی ئێستا وا گۆشەگیری؟

خالقی: شەو  و رۆژ سەرقاڵی ئینستتیوتم. لەلایەكی دیكەشەوە موزیك كارێكی گرووپیە،گرووپی خۆمم ونكردووە، لەباشووری كوردستان من لەگەڵ كەس كاری موزیكم نەكردووە، لەوانەیە كاری ئەوان بەدڵی من نەبێت یان بە پێچەوانەوە. هەروەها هەر وەك چۆن ئازادی نیعمەتە، هەندێك پۆخلەواتیشی هەیە، كە ئەو پۆخلەواتە لەتەنیشت ئازادییەكەوە زۆر وڵات  و خەڵكی ئیزعاج كردووە، وەك مرۆڤێكی هەستیار منیشی ئیزعاج كردووە و خەفەت دەخۆم، بۆیە نامەوێ خۆم تێكەڵی ئەو فەوزایە بكەم.
سه‌رچاوه‌: رۆژنامه‌ی میدیا

برچسب‌ها: , , ,

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s


%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: